सबैजसो क्षेत्र राजनीतिबाट प्रभावित राजनीति भनेको कुनै पनि देश वा भूभागको शासन संचालन सम्बन्धी गतिविधी हो ।

  • प्रकाशित मितिः आश्विन 7, 2075
  • 421 पटक पढिएको

सुरेन्द्र साह
ठूलो भएपछि के बन्छौ ?श्र कसैले सोध्यो भने धेरैको जवाफ हुन्छ , डाक्टर, इन्जिनियर, पायलट समाजसेवी तर राजनेता , राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री वा मन्त्रीबन्छु भन्ने कमै हुन्छन् । जवकी मुलुकलाई कतै लै जाने भन्ने मुख्य जिम्मेवारी उनीहरुमै हुन्छ । यस्तो किन ? किनकी हाम्रो मुलुकमा सबैजसो क्षेत्र राजनीतिबाट प्रभावित छ । तर राजनीति आफै चाही त्यति सफा छैन् । ससाफा नभएकोले नयाँ पुस्तालाई यतातिर लाग्नु राम्रो होइन भन्ने लागेको हुन सक्छ ।
अक्सफोर्ड डिक्सनरीका अनुसार राजनीति भनेको कुनै पनि देश वा भूभागको शासन संचालन सम्बन्धी गतिविधी हो । यसलाई देश संचालनको मू निति पनि भन्न सकिन्छ । राजनीति शास्त्रका दर्शनिक एरिस्टोटलले यसलाई समाज विज्ञान कै एउटा अंगका रुपमा मुलुक कसरी संचालन हुन्छ भन्ने कुरा त्याहाँको राजनिति ब्यवस्था कस्तो छ भन्नेमा भर पर्छ । हाल संसारमा तीन प्रकारका राजनीति ब्यबस्थाको अभ्यास भएको पाईन्छ । अधिनायक ब्यवस्था कम्युनिष्ट ब्यबस्था र लोकतान्त्रिक ब्यबस्था , अधिनायक ब्यबस्था, जनतालाई स्वतन्त्रता हुदैन् । एउटै ब्यक्तिले शासन संचालनमा आफनो हैकम चलाउँछ । कम्युनिष्ट अबस्थामा कम्युनिष्ट विचार धारा राख्ने पार्टीहरुले शासन चलाउँछन् । लोकतान्त्रिक ब्यबस्थामा वैयकिउत स्वतन्त्रता हुन्छ । निर्वाचन मार्फत जनताले भोट हालेर आफ्ना प्रतिनिधि चयन गर्छ । यसरी चयन गरिएको प्रतिनिधिले मुलुकमा शासन गर्छन् ।
नेपाल पनि लोकतान्त्रिक शासन ब्यबस्था भएको मुलुक हो । राजनितिक ब्यवस्था राम्रो अपनाउदैमा मुलुकमा प्रगति हुन्छ भन्ने छैन् । प्रगति लागि त्यसलाई संचालन गर्ने तरीका र नेताहरु पनि असल हुनुपर्छ । राजनीति सही ढंगले चलेन भने जनताले आन्दोलनवाट त्यस्तो शासन ब्यबस्था परिवर्तन गर्छन् । नेपाल पनि पटक पटक यस्ता परिवर्तन भए जस्तै २००७ सालका आन्दोलनले राना शासन ढालेर प्रजातन्त्र स्थापना गरियो । २४६ सालमा जन आन्दोलनबाट पंचामती शासन ढालेर पून ः प्रजातन्त्र स्थापना गरेको थियो । २०६२÷०६३ सालको आन्दोलनले राजतन्त्र ढालेर नेपालमा लोकतन्त्र गन्तन्त्र स्थापना गर्न भूमिका खेलेको थियो । पुराना शासन ब्यवस्थामा गलत कामहरु बढदै जान थालेपछि जनताले आन्दोलनबाट नयाँ ब्यवस्था ल्याएका छन् ।
मुलुक चलने मुख्य आर्थिक श्रोत त्यस देशका जनताले तिरको कर हो सबैका वुवा आमा वा अभिभावक तथा स्वयंग कमाएको रकम को केही प्रतिशत राज्यले करका रुपमा तिरिरहनु भएके छ । राष्ट्रको सम्पतिमा प्रत्येक जनताको श्रम जोडिएको हुन्छ । त्यसैले शासन संचालन गर्ने राजनीति राम्रो भयो भने मात्र हामीले तिरको करको सही उपयोग हुन सक्छ । हाम्रो देशमा अब संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र पूर्ण रुपमा कार्यान्वय हुन लागेको छ । मुलुकमा ७ प्रदेश र ७५३ स्थानीय तह भएका छन् ती सबैमा जन प्रतिनिधीहरु पनि चुनिइसकेका छन् । अब उनीहरुले कसरी काम गर्छन र मुलुक कसरी संचालन हुन्छ । त्यस लागि संविधान राम्रो हुन्छ । जसमा जनताहरु हित लागि समावेश हुनु पर्नेछ । कुनै पनि मुलुक संचालन गर्न नीति, नियम कानुनहरु नै संविधान हो । हाम्रो देशमा नेपालको संविधकान २०७२ लागुछ । संविधानमा ३५ भाग ३०८ धारा र ९ वटा अनुसुचि छन् । संविधानमा ३१ वटा मौलिक हक संगै नागरिकले गर्नुपर्ने कर्तव्य पनि उल्लेख छन् । संविधान अनुसार नेपालमा तीन तहका शासकीय संरचना व्यवस्था गरिएको छ ।
क. संघ
ख. प्रदेश
ग. स्थानीय तह
क. संघ ः संघ भनेको केन्द्र हो । संघमा कार्यपालिका , व्यवस्थापिका र न्यायपालिका हुन्छन । राज्यमा तीनवटै अंगका कुख्य केन्द्रीय निकायहरु संघ भित्र रहन्छन् । हाम्रो संविधानमा १३ वटा संवैधानिक आयोगको व्यवस्था छ । ती आयोगको मुख्य कार्यालय पनि संघमै रहन्छन् । ती मध्ये अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग , महालेखा परीक्षक, लोक सेवा आयोग, निर्वाचन आयोग, राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग र राष्ट्रिय प्राकृतिक श्रोत तथा वित आयोग सधै रहने आयोग हुन । राष्ट्रिय महिला आयोग, राष्ट्रिय दलित आयोग, राष्ट्रिय समावेशी आयोग, आदिवासी जनजाति आयोग, मधेशी आयोग, थारु आयोग, मुश्लिम आयोग छन् । संघ सबैभन्दा माथिल्लो शासकीय संरचना भएकोले अन्य तहमा भएको काम कावाहीलाई यसले निगरानी पनि गरिराखेको हुन्छ ।

ख. प्रदेश ः संविधानमा निधारित ७ प्रदेशमा जनप्रतिनिधीहरु चुनिईसक्के छन् । प्रदेश १ देखि ७ सम्मका अस्थायी मुकाम क्रमश ः विराटनगर, जनकपुर, हेटौडा, पोखरा, बुटवल, सुर्खेत र धनडी तोकिएका छन् ।
यसमा
१. प्रदेश सरकार
२. प्रदेश सभा
३. उच्च जिल्ला अदालत
ग. स्थानीय तह ः मुलुकको शासकीय संरचना मध्ये सबैभन्दा तलो इकाई स्थानीय तह हो । महा नगरपालिका , उप महा नगरपालिका, नगरपालिका र गाउँपालिका स्थानीय तह छन् । नेपालमा ७५३ स्थानीय तह छन् । ती मध्ये ६ महा नगरपालिका, ११ उप महा नगरपालिका, २७६ नगरपालिका र ४६० गाउँपालिका छन् । स्थानीय तह भित्र तीन प्रकारका संरचना हुन्छन् । गाउँ ÷ नगर कार्यपालिका , गाउँ ÷ गाउँसभा र न्यायिक समिति ।
क. गाउँ ÷ नगर कार्यपालिका ः– यसमा दैनिक कार्य संचालन हुने छ । यसका प्रमुखलाई मेयर वा नगर प्रमुख भन्निछन् ।
ख. गाउँ ÷ नगर सभा ः– यसमा नगर सभाले गाउँपालिका वा नगर पालिकाको नीति निर्माण गर्ने काम गर्छन् ।
ग. न्याययिक समिति ः– न्यायिक समितिले गाउँ ÷ नगर भित्रका विभिन्न उजुरी र मुदाहरुको छिनोफानो गर्ने काम गर्छ । ( लेखक ःश्रृजनशील सामुदायिक विकास केन्द्र नेपालको अध्यक्ष हुनुहुन्छ )

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित शीर्षकहरु

सम्पूर्ण समाचार

‘‘ राम बहादुर महतोको सम्झना ’’ अभिभावक खोज्दै सुखीपुरका गरिब दलित

रोयाण्टर मण्डल गजेन्द्र बाबुको पला देखि नै मधेशबादको पक्षमा लडि रहने जिल्लाको मात्रै होईन देशभरकै पार्ट

सुखीपुरमा ट्रक दुर्घटना , सह चालक घाईते

राेयाण्टर मण्डल सुखीपुर (सिरहा) / जिराेमाईलबाट कुशहा आउदै गरेकाे  BR210G913 नम्वरकाे माल बाहक ट्रक  दुर्घटना

स्वर्गिय युवा नेता राम बहादुर महताेकाे श्रद्धाञ्जलीमा बृहत् निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर

राेयाण्टर मण्डल सिरहा । गरिब, असाहय बिरामीहरूलाई लक्षित गर्दै सिरहाकाे सुखीपुरमा सुखीपुर बचाउ संघर्ष स


सुचना तथा प्रसारण विभाग: ९७८–२०७५/७६

Copyright © 2013 / 2019 - Pradeshportal.com All rights reserved

प्रेस काउन्सिल नेपाल: २४६–२०७५/७६